Kategorie
Lasowice Małe – Klein Lassowitz

Kolej

W 1855 r. Towarzystwo Kolei Opolsko-Tarnogórskiej (Oppeln-Tarnowitz Eisenbahn Aktiengesellschaft; OTE) wystąpiło do rządu Królestwa Pruskiego o koncesję na budowę linii kolejowej, łączącej północną stroną Dolny z Górnym Śląskiem. Dokument ten uzyskała jednak inna spółka akcyjna – Towarzystwo Koleje Górnośląskie (Oberschlesische Eisenbahn Aktiengesellschaft; OSE), ale w 1859 r. zrezygnowała z realizacji tego zamiaru. Ponowne starania podjął więc pierwszy wnioskodawca, do którego w 1862 r. dołączyło nowo powstałe Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry (Rechte-Oder-Ufer Eisenbahn Aktiengesellschaft; ROUE). W 1868 r. obydwa te podmioty połączyły się, przyjmując nazwę drugiego z nich.

Bartel Heinrich Strausberg

13 listopada 1865 r. rząd Królestwa Pruskiego udzielił Towarzystwu Kolei Opolsko-Tarnogórskiej koncesji na budowę normalnotorowej linii kolejowej łączącej Breslau [Wrocław] z miejscowością Vossowska [Fosowskie], długości 128,1 km. Zaraz po tym rozpoczęto prace budowlane. W kosztach realizacji tej inwestycji wydatnie partycypował Bethel Henry Strousberg (= Bartel Heinrich Strausberg, ur. 1823, Neidenburg, zm. 1884, Berlin).

Zakończenie trasy tej drogi żelaznej na ziemi strzeleckiej, poprzez jej połączenie z Koleją Opolsko-Tarnogórską w miejscowości Vossowska, było na ówczesne czasy – wbrew temu, co dziś, bez zagłębiania się w historię tych ziem może się wydawać, i co posłużyło za koronny argument do likwidacji w 2004 r. odcinka pomiędzy Kluczborkiem a Fosowskiem – bardzo trafnym pomysłem. Otóż dzięki Norbertowi i Philippowi hrabim Colonna oraz ich sukcesorowi – Andreasowi Marii hrabiemu Renard – na przełomie XVIII i XIX w. włości staniskie zaczęły zapełniać się gęsto piecami hutniczymi i wyrastającymi wokół nich koloniami, czyniąc tę okolicę ważnym ośrodkiem przemysłowym Górnego Śląska. Zlokalizowana tuż przy Fosowskich Renardzka Huta w pewnym okresie wytwarzała ponad połowę blachy produkowanej na Górnym Śląsku.

28 maja 1868 r. zainaugurowano na nowej linii kolejowej przejazdy pasażerskie, na razie tylko na już ukończonym odcinku pomiędzy Breslau a Oels [Oleśnica]. Pociągi wtedy jeszcze nie rozpoczynały biegu z dzisiejszego Dworca Głównego, lecz najpierw z ówczesnego Rechte-Oder-Ufer-Thorbahnhof [Dworzec Bramny Kolei Prawego Brzegu Odry], a od 1872 r. z Rechte-Oder-Ufer-Stadtbahnhof [Dworzec Miejski Kolei Prawego Brzegu Odry], z czasem tracącym pierwotne znaczenie.

Pierwszy pociąg do Klein Lassowitz przyjechał 15 listopada 1868 r. (spotyka się rzadziej datę o dwa dni wcześniejszą), kiedy to oficjalnie całą trasę oddano do eksploatacji w ruchu pasażerskim. Dla ruchu towarowego udostępniono ją 1 lutego 1870 r.

Kolej Prawego Brzegu Odry w Kluczborku, stan 1910 r.

31 sierpnia 1881 r. Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry uzyskało kolejną koncesję, na budowę odnogi drogi żelaznej z Kreuzburg [Kluczbork] do Rosenberg OS. [Olesno na Górnym Śląsku], długości 19,9 km, którą to linię oddano do eksploatacji 1 czerwca 1883 r. Jednocześnie czyniono starania o przedłużenie jej do Tarnowitz [Tarnowskie Góry], co też zostało sfinalizowane w 1884 r. Głównym inicjatorem budowy całej tej odnogi był starosta kluczborski, Edward hrabia von Bethusy-Huc.

W tym samym czasie, w kwietniu 1883 r., akcjonariusze Towarzystwa Kolei Prawego Brzegu Odry zdecydowali o sprzedaży udziałów skarbowi państwa pruskiego, co nastąpiło 24 stycznia 1884 r.

Wraz z dotarciem kolei do Klein Lassowitz działalność rozpoczęła wybudowana na obrzeżach miejscowości stacja „Lassowitz-Bahnhof”. Jej nazwę zmieniano adekwatnie do nazwy miejscowości: od 1936 r. była to więc „Schlosswalden-Bahnhof”, a od 1945 r. „Lasowice Małe Oleskie”; przydomek odnoszący się do ówczesnej przynależności powiatowej wynikał z faktu istnienia na polskiej sieci kolejowej jeszcze jednych Lasowic Małych, dla odróżnienia – Gdańskich (na linii wąskotorowej Stegna Gdańska-Malbork Kałdowo).

Stacja kolejowa „Schlosswalden”, stan 1940 r. Stacja kolejowa „Lasowice Małe Oleskie”, stan 2006 r.

Otwarcie nowej linii zapoczątkowało dynamiczny rozwój węzła Vossowska. Tędy bowiem już od 1858 r. przebiegała linia Oppeln [Opole]-Tarnowitz, później jeszcze, w 1894 r., oddano do eksploatacji odnogę do Lublinitz [Lubliniec], następną w 1912 r., stanowiącą niejako przedłużenie linii przez Klein Lassowitz, do Gross Strehlitz [Strzelce Opolskie], skąd dalej w 1936 r. do Heydebreck OS. [Kędzierzyn] i wreszcie w 1913 r. do Guttentag [Dobrodzień].

Linię kolejową wykorzystali polscy powstańcy. 20 maja 1921 r. ustawili pociąg pancerny pod radawską Kopaliną, z którego dwoma działami o średnicy 10,5 cm, jak i kilkoma karabinami maszynowymi ostrzeliwali wieś Radawie.

Po II wojnie światowej odcinek linii kolejowej przez Lasowice Małe, jak wszystkie inne, przejęło państwo polskie. Nowy zarządca – Polskie Koleje Państwowe – nadał jemu numer 175, z oznaczeniem przebiegu Kluczbork-Kłodnica (Kędzierzyn). W czasach PRL-u dobudowano tu drugi tor, czyniąc z linii tzw. VIII wylot z Górnego Śląska, a 29 grudnia 1983 r. zakończono elektryfikację (odcinek z Kluczborka do Wrocławia zelektryfikowano już w 1972 r.). W samym czasie oddano do użytku obwodnicę kolejową Kluczborka, którą wykorzystywano przez ok. 10 lat. Większość jej infrastruktury została później rozkradziona. Po skomercjalizowaniu PKP i podziale na odrębne podmioty, PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. – Opolski Zakład Przewozów Regionalnych, linię oznaczył symbolem R67, z przebiegiem Kluczbork-Kielcza (granica województwa).

W 2000 r. pojawiły się oficjalne sygnały o zamiarze zamknięcia odcinka z Fosowskich do Kluczborka, w której to sprawie Zarząd Powiatu Kluczborskiego zajął negatywne stanowisko. PKP w pierwszej kolejności likwidowała jednak przewozy w trakcji spalinowej, co oszczędziło tą linię kolejową. Nie na długo – ruch pasażerski funkcjonował w zasadzie do 15 grudnia 2003 r. Wówczas to PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. ostatecznie przestała być zainteresowana jej dalszym eksploatowaniem, a Marszałek Województwa Opolskiego, przy akceptacji Biura Koordynacji Komunikacji Kolejowej, działającego w ramach stowarzyszenia „Zielone Mazowsze” (dawniej Instytut Rozwoju i Promocji Kolei) – konsekwentnie partycypowaniem w kosztach. Nowym rozkładem jazdy, zakładającym kursowanie wyłącznie jednej pary pociągów na dobę (z ograniczeniem w soboty, niedziele i święta), nadto w godzinach dopasowanych do potrzeb pracowników opolskiej administracji PKP, rozpoczęto skutecznie praktykowaną w wielu innych miejscach Polski akcję zwaną żargonowo „wygaszaniem popytu”. Jej dopełnienie, po roku odzwyczajania mieszkańców od korzystania z usług polskiej kolei, nastąpiło 11 grudnia 2004 r., kiedy to o godzinie 16:35 przez Lasowice Małe przejechał ostatni pociąg osobowy (planowe pospieszne nigdy tędy nie kursowały).

W ten oto sposób zamknęła się 136-letnia historia kolei w Lasowicach Małych. Można mieć nadzieję, że jeszcze nie definitywnie. Chyba że obecny zarządca szlaku – PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – zdąży zdemontować infrastrukturę, także przez wzgląd na rozliczne kradzieże, ubiegając moment dopuszczenia konkurencyjnych podmiotów do polskiego rynku przewozów pasażerskich.

Warto zaznaczyć, że była to ostatnia w Opolskiem likwidacja pociągów, dokonana przy współudziale „Zielonego Mazowsza” – stowarzyszenia, które zaangażowane zostało przez Marszałka Województwa Opolskiego do koordynacji systemu przewozowego, w przypadku kolei również do zatrzymania destrukcyjnego na nią wpływu ze strony PKP, a na pewno nie do utrudniania życia mieszkańcom i blokowania rozwoju tego i tak jednego z najbiedniejszych regionów Europy. Ta przeprowadzona w dobie wejścia Polski do Unii Europejskiej likwidacja dała świadectwo traktowania przez Polaków transportu publicznego za przeżytek, kiedy w krajach zachodnich przeżywa on prawdziwy renesans. I mimo że Marszałek Województwa Opolskiego stracił zaufanie do swoich koordynatorów, rezygnując ze współpracy z nimi, to pamiątka po ich niechlubnej działalności – puste tory w Lasowicach Małych – pozostała.

Zdjęcia Krzysztofa Urbańca

Budynek dworca od strony peronów Budynek dworca od strony wsi Widok na szlak w kierunku stacji Fosowskie Widok na szlak w kierunku stacji Kluczbork Stacyjny rozkład jazdy 2003/2004, czyli z ostatniego okresu kursowania pociągów pasażerskich przez Lasowice Małe

Zdjęcia Irka Maciejewskiego, Stowarzyszenie na rzecz Kolei Wieluńsko-Wrocławskiej

5 czerwca 2005 r.: Stacja Lasowice Małe Oleskie punktem szlakowym przejazdu pociągu drezynowego na trasie Kluczbork-Fosowskie-Kluczbork, zorganizowanego przez Opolskie Stowarzyszenie Miłośników Kolei
– przyjazd ekipy od strony Kluczborka – rzut oka na budynek stacyjny – spotkanie z pracownikami PKP Energetyka Sp. z o.o.

W „Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego na lata 2000-2015” odcinek Fosowskie-Kluczbork zaliczono do ważnych linii kolejowych.
W „Strategii Rozwoju Powiatu Kluczborskiego na lata 2001-2015”, w części dotyczącej gminy Lasowice Wielkie, likwidację połączeń na odcinku Fosowskie-Kluczbork określono zjawiskiem negatywnym.
Identycznie proceder ten opisano w „Strategii Rozwoju Miasta i Gminy Kluczbork na lata 2004-2019”.
W „Strategii społeczno-gospodarczego rozwoju powiatu oleskiego na lata 2001-2015” dostosowanie systemu komunikacji do potrzeb mieszkańców uznano za jeden z celów operacyjnych, zakładający m.in. poprawę połączeń kolejowych.
W „Strategii Rozwoju Gminy Zębowice” na lata 2004-2013 funkcjonowanie pociągów pasażerskich na odcinku Fosowskie-Kluczbork wymieniono jako silną stronę gminy.
W „Określeniu działań strategicznych miasta i gminy Dobrodzień” brak wypowiedzi na temat kolei, planuje się jednak działania związane z ochroną przyrody, w ramach których siłą rzeczy ekologiczne formy transportu zbiorowego uzyskują priorytet.
W „Strategii Rozwoju Powiatu Strzeleckiego do roku 2015” posiadanie ważnego, regionalnego węzła kolejowego, wymieniono pośród atutów infrastrukturalnych. Nomen omen mapka na oficjalnej stronie internetowej powiatu strzeleckiego sugeruje, jakoby takie węzły rzeczywiście tam funkcjonowały.
W „Strategii Rozwoju Miasta i Gminy Kolonowskie” zła sytuacja na kolei wymieniona została pośród słabych stron, stanowiących barierę rozwoju.
Oprócz powyższego odcinek Szumirad-Kluczbork ujęty został w wykazie linii kolejowych, które ze względów gospodarczych, społecznych, obronnych lub ekologicznych mają znaczenie państwowe.1

Wszystko to zostało przez osoby sygnujące decyzję o likwidacji ruchu pociągów pasażerskich na tej trasie zupełnie zignorowane. Nikt nie pokusił się o analizę jej skutków gospodarczych i społecznych, nie ujawniono też prawdziwych wyników badań ilości podróżnych przed rozpoczęciem procesu „wygaszania popytu”.

Bilety PKP „z” lub „do” stacji „Lasowice Małe Oleskie”

Tabela rozkładu jazdy pociągów dla stacji „Lasowice Małe Oleskie” 1944/45 Tabela rozkładu jazdy pociągów dla stacji „Lasowice Małe Oleskie” 1992/93 Tabela rozkładu jazdy pociągów dla stacji „Lasowice Małe Oleskie” 2000/01

Warto też przytoczyć opinię nt. kolei Norberta Waliczka, radnego sołectwa Ciarka, ówcześnie także zastępcy przewodniczącego rady gminy Lasowice Wielkie: „Samorząd nie powinien dopłacać do utrzymania lokalnych linii. Jak linia jest nierentowna, a pociąg wozi tylko paru kolejarzy, to nie ma sensu jej utrzymywać.”2

Nie sposób z powyższym się nie zgodzić, tylko że przejeżdżające przez Lasowice Małe pociągi, oprócz tych paru kolejarzy, woziły jeszcze wielu „zwykłych” pasażerów.

W 2007 r. powstało Stowarzyszenie Kolejarzy i Sympatyków Węzła Kluczbork z siedzibą w Kuniowie. Nic nie wiadomo o tym, by w kręgu zainteresowań byłych pracowników PKP była reaktywacja ruchu osobowego na odcinku Kluczbork-(Fosowskie).

Przypisy

1 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym. Dz. U. z 2004 r., Nr 273, poz. 2704 (obecnie znowelizowane)
2 – T. Gdula, Szantaż Monopolisty, [w:] „Nowa Trybuna Opolska” z 29 marca 2006