www.lasowice.eu



Ewangelicy w powojennych obozach na Śląsku Opolskim
Parafia Ewangelicko-Augsburska Lasowice Wielkiedr hab. Edmund Nowak - dyrektor Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu - w rozmowie z Janem Szturcem

(...) Czy wyznanie represjonowanych stanowiło jakiś wyróżnik? A inaczej: czy rodzimych ewangelików represje dotykały w większym stopniu?

- Dostępne źródła, a jest ich bardzo mało, nie pozwalają w pełni odpowiedzieć na to pytanie. Na podstawie tych dokumentów, którymi dysponujemy, można jedynie stwierdzić, że wyznanie nie stanowiło specjalnego kryterium, czy ktoś był mniej czy więcej represjonowany w powojennych obozach. Represjonowano zarówno ludność wyznania katolickiego, ewangelickiego, jak i tzw. bezwyznaniowców. O tym, że akurat represjonowano osobę o takim czy innym wyznaniu decydowało wówczas wiele czynników, np. czy ten ktoś w czasie okupacji należał do NSDAP, SS, SA lub innych ugrupowań prohitlerowskich, czy był funkcjonariuszem państwowym, nauczycielem lub księdzem. Można jednak zaryzykować tezę, że ewangelików w wielu obozach mogły dotknąć poważniejsze represje z tego względu, że potocznie utożsamiano ich z Niemcami, a więc wrogami Polaków i rodzącego się ustroju. Wielu ucierpiało w wyniku donosów, które wynikały z zawiści, sąsiedzkich nieporozumień, chęci zagarnięcia mieniem osadzonego w obozie. Z czasem okazywało się, że donosy te nie potwierdzały się, np. o pełnieniu rzekomych funkcji w organizacjach hitlerowskich. Znany jest mi przypadek, że sołtys wyznania rzymskokatolickiego jednej z miejscowości w powiecie oleskim "wskazywał" do osadzenia w obozie w Wojciechowie tylko i wyłącznie ewangelików. Były też odwrotne sytuacje, świadczące o chrześcijańskiej solidarności. Jako przykład można podać zasługującą na szacunek postawę innego sołtysa wyznania katolickiego ze wsi Biskupice w powiecie oleskim, który - mając wykaz osób, które miały być osadzone we wspomnianym wcześniej obozie w Wojciechowie - kilkakrotnie ostrzegał ich i namawiał do ukrycia się przed funkcjonariuszami PUBP, którzy przyszli zabrać ich do obozu. Konkludując: wyznanie nie decydowało w jakiś szczególny sposób o złym lub dobrym traktowaniu, znęcaniu się czy dokonywaniu gwałtów, ani nie chroniło specjalnie przed represjami. Ofiarami represji byli zarówno katolicy jak i ewangelicy, których w obozach wcale nie było mało. Niestety, trzeba też odnotować, że wśród strażników i funkcjonariuszy obozowych znalazły się osoby wyznania ewangelickiego, które bardzo niechlubnie zapisały się w pamięci uwięzionych w Obozie Pracy w Łambinowicach. Ale to były raczej sporadyczne przypadki.

Czy da się określić skutki, jakie to wywarło na życiu kościelnym ewangelików?

- Skutki były bardzo rozległe i różnorakie. Przede wszystkim osadzeni izolowani w obozach nie mogli brać udziału w życiu swoich parafii, w nabożeństwach w swoim kościele, nauce religii, chrztach, pogrzebach. Nie mogły im tego zrekompensować wspólne nabożeństwa z katolikami w niektórych obozach, np. w Wojciechowie, ciche modlitwy w miejscach odosobnienia, czy też udzielane krótkie przepustki na pogrzeby swoich bliskich. Szczególnie ciężko znosili pobyt w obozach podczas Świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy. W obozach odczuwano brak księży ewangelickich (za wyjątkiem może obozów dla jeńców niemieckich), którzy mogliby pełnić opiekę duszpasterską. Zostali oni - jako osoby opiniotwórcze - wysiedleni już w tzw. okresie przedpoczdamskim, tj. podczas tzw. dzikich wysiedleń. Władze polskie wysiedlały księży ewangelickich do Niemiec zazwyczaj pierwszymi transportami, gdyż obawiały się, że będą oni wykorzystywać swój autorytet moralny do prowadzenia wrogiej działalności, szerzenia propagandy antypolskiej, bojkotowania akcji wysiedleńczej. Byli także poddawani naciskom i inwigilacji podczas tzw. akcji odniemczania. Trzeba też pamiętać, że tysiące ewangelików zostało wysiedlonych w głąb Niemiec w ramach akcji wysiedleńczej, w tym bezpośrednio z obozów (np. z obozu w Dobrzynach k. Kluczborka). Wszystkie te czynniki spowodowały, że liczba ewangelików znacznie się zmniejszyła, nawet w głównych ich skupiskach. A to z kolei skutkowało m.in. przekazywaniem kościołów ewangelickich administracji katolickiej, np. w mojej rodzinnej wsi Biskupice koło Olesna.

Jaki był stosunek miejscowej i napływowej ludności katolickiej do represjonowania ewangelików?

- To bardzo złożony problem, który nie był jeszcze przedmiotem badań. Bardzo krótko można odpowiedzieć tak: represjom poddawana była zarówno ludność miejscowa jak i napływowa, i to niezależnie od wyznania. Takie bardzo skomplikowane były czasy powojenne. Z jednej strony mieliśmy do czynienia z prawdziwie chrześcijańską solidarnością i współczuciem, z drugiej zaś strony - czego nie można też ukrywać - z obojętnością, wieloma negatywnymi zjawiskami, a nawet pewnego rodzaju przypadkami pewnej nieukrywanej "satysfakcji" z tego, że kogoś innego dotknęły represje a mnie ominęły! Zaryzykuję nawet tezę - na podstawie doświadczeń mojej rodziny - że w pierwszych latach więcej współczucia mogli odczuć ewangelicy ze strony przesiedleńców z kresów wschodnich czy Polski centralnej (którzy w zdecydowanej większości byli przecież katolikami) niż ze strony miejscowej ludności wyznania katolickiego, w której tkwił jednak "syndrom Lutra" przypisywany ewangelikom, a niekiedy chęć do załatwienia jakiś porachunków. Można też stwierdzić, że nowo powstająca administracja polska na Śląsku Opolskim, łącznie z jej wynaturzeniami, bardziej sprzyjała ludności wyznania katolickiego niż ewangelickiego. Jaskrawym tego świadectwem może być np. akceptacja dewastacji i profanacji niektórych cmentarzy ewangelickich i pomników, w pierwszych latach powojennych, w ramach likwidacji śladów niemczyzny (tzw. akcja odniemczania). Przyczyny tego zjawiska były różne. (...)

Dr hab. Edmund Nowak, urodzony w 1944 r. w Biskupicach k. Olesna, politolog i historyk, dyrektor Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu. Prowadzi również wykłady w Instytucie Politologii Uniwersytetu Opolskiego. Zajmuje się problematyką niemcoznawczą, jeniecką oraz najnowszą historią Polski i Śląska Opolskiego, zwłaszcza dziejami powojennych obozów pracy. Jest autorem sześciu książek, m.in.: Cień Łambinowic. Próba rekonstrukcji dziejów Obozu Pracy w Łambinowicach 1945-1946 (1991, wyd. niemieckie 1994), Ocalone dla pamięci (1995), Spis osadzonych i zmarłych w Obozie Pracy w Łambinowicach (lipiec 1945 - październik 1946) (1998), Obozy na Śląsku Opolskim w systemie powojennych obozów w Polsce (1945-1950). Historia i implikacje (2002, wyd. niemieckie 2003), ok. 80 obszernych artykułów i rozpraw naukowych oraz licznych artykułów publicystycznych. Członek parafii ewangelicko-augsburskiej w Oleśnie.

Pełny tekst rozmowy znajduje się w drukowanej wersji kwartalnika.

Źródło

"Ewangelik" 2004, nr 2, ss. 73-77

Dodane dnia 13.03.20061611 Czytań - Drukuj
TVP3 Katowice
Chrześcijańska Telewizja Internetowa

Przedostatnia środa miesiąca godz. 17.35 | „Sola Scriptura…” - cykl programów pokazujący społeczność polskich ewangelików. Audycje poświęcone są istotnym wydarzeniom z życia Kościoła Ewangelicko–Augsburskiego. W kolejnych odcinkach cyklu przedstawione są działania kościoła oraz wyjątkowe historie ewangelików.

Kontakt
Parafia Ewangelicko-Augsburska Lasowice Wielkie
Proboszcz: Ryszard Pieron
ul. Odrodzenia 23,
46-280 Lasowice Wielkie
tel. 77 414 82 14
lasowice@luteranie.pl
pieron@escobb.com.pl
Plan Nabożeństw
SWIFT/BIC: BPKO PL PW
IBAN: PL 41 1020 3668 0000 5302 0116 9390
Zapowiedzi

Zapowiedzi


  • Konkurs filmowy – Dziedzictwo Reformacji – 500 lat Reformacji
    Konkurs fotograficzny 500 LAT REFORMACJI 2017

    Wczasy na ewangelickiej Ziemi w Jubileusz 500 Lat Reformacji

    Strony Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego
    Luteranie Diakonia CME Duszpasterze Dekada Lutra Marcin Luter Chrześcijańska Telewizja Internetowa Zwiastun WARTO
  • Diecezja katowicka
  • Blog Biskupa
  • Bratnia Pomoc im. Gustawa Adolfa
  • OrdynacjaKobiet.pl

  • Nasza strona na facebooku Kościół Ewangelicko - Augsburski Parafia Lasowice Wielkie
    Biblia w internecie
  • biblia-online.pl
  • biblia-internetowa.pl
  • biblia.info.pl

  • 2010-2017 ©

    Powered by v6.01.14 | Darthanian by | Site and contents copyright by
    australia swift code