www.lasowice.eu



Początki Lasowic Małych
W. Krause, Zur Geschichte von Gross- und Klein Lassowitz
W związku z nielicznym zajęciem się badaniami górnośląskiej historii lokalnej, rzeczą znamienną jest, że do tej chwili nie znalazł się żaden historyk, który podjąłby próbę, aby wyświetlić nadzwyczaj ciekawą historię wiosek Lasowice Wielkie i Lasowice Małe. Niech następujące wypisy do tego pobudzą! (Lehrer W. Krause)

Wieś Lasowice Małe osadzona została na Śląsku, na wykarczowanym fragmencie puszczy śląskiej, po wschodniej stronie tzw. przesieki. W II poł. XV w. dla oznaczenia tych ziem upowszechnił się termin Górny Śląsk.

Pierwsza wzmianka o Lasowicach Małych pochodzi z 1292 r. Wieś wchodziła w skład księstwa opolskiego, leżała przy granicy z księstwem brzeskim. Miastem i powiatem od zarania przez wieki było dla Lasowic Małych Olesno. Przez Olesno przebiegały szlaki handlowe z Moraw na Kujawy oraz z Erfurtu i Pragi do Małopolski. W pobliżu Olesna utrwaliła się na stulecia granica z Polską.

Tereny, na których powstały Lasowice Małe, w przeszłości wchodziły w skład państwa wielkomorawskiego. Być może w tym okresie Śląsk zetknął się po raz pierwszy z chrześcijaństwem. Dalej Śląsk znajdował się w składzie państwa czeskiego, które z kolei stanowiło lenno królów Niemiec i cesarzy.

Ok. 990 r. Śląsk zagarnął Mieszko I. Kronikarz niemiecki Theimar określił to jako regnum ablatum (królestwo zabrane), a kronikarz czeski zapisał Nemcic perdita est (Niemcza została utracona).

W 1000 r. cesarz Otton III zgodził się na zaliczenie do rodziny królewskiej Bolesława I Chrobrego. Przy okazji powstało największe w Europie biskupstwo wrocławskie. To miało istotny wpływ na wyodrębnienie administracyjne obszaru Śląska. Wrocław został jego główną metropolią po wsze czasy.

Zaledwie dwa lata później wybuchła pierwsza w nowym tysiącleciu wojna, która przetoczyła się także przez Śląsk. Ile ich jeszcze w tym tysiącleciu targało tą krainę – nie sposób zliczyć.

W 1138 r. rozbita została polska państwowość. Bogaty i arcynarodowy Śląsk oderwał się od Polski. Ustawą sukcesyjną Bolesława III Krzywoustego panowanie nad Śląskiem przypadło Władysławowi II Wygnańcowi, protoplaście linii Piastów śląskich. Jego synowie w 1163 r. rozpoczęli podziały dzielnicy.

Scalenia śląskich ziem położonych na wschód od przesieki dokonał w 1202 r. pierwszy Piast górnośląski, książę Mieszko I Plątonogi. W ten sposób powstało księstwo opolsko-raciborskie, wyznaczające obecne terytorium górnośląskie.

Wkrótce potem Piast śląski, książę Henryk I Brodaty, podjął próby przywrócenia silnego państwa piastowskiego. Koncepcji tej nie udało się zrealizować. Żoną władcy była Jadwiga (Śląska), w 1267 r. beatyfikowana przez papieża Klemensa XIV. To ona, która całe życie poświęciła pomocy ubogim i chorym, jest patronką Śląska.

Księstwo opolsko-raciborskie okazało się organizmem nietrwałym. Po śmierci w 1281 r. ostatniego Piasta górnośląskiego, księcia Władysława I, jego synowie podzielili krainę pomiędzy siebie. Ziemie z jej stolicą, Opolem, objął książę Bolko I, zapoczątkowując tym samym opolską linię Piastów.

W 1292 r. książę opolski Bolko I złożył hołd lenny królowi czeskiemu Wacławowi II. W tym roku na arenie dziejowej pojawiły się Lasowice Małe.

23 sierpnia 1292 r. koło Opola książę Bolko I sprzedał Volvoramusowi Cun. (tak w oryginale stoi) z Kluczborka 32 łany frankońskie ziemi w Lessoviz Polonicalis. Podstawą transakcji było prawo niemieckie. Książę zwolnił z daniny (czynszu) 7 łanów, zapewnił nabywcę o możliwości wystawienia w granicach wsi także wolnego od zobowiązań szynku i dowolnej ilości młynów, ewentualnie też jatki i piekarni. Nabywca mógł ponadto zatrzymać co trzeci fenig z sądownictwa i 2 łany ziemi „dla naszego pana”. Mieszkańcom wsi, jeśliby uprawiali ziemię, książę zagwarantował 3-letnią, w przeciwnym wypadku 7-letnią karencję od zobowiązań. Po upływie tych wolnych lat należało corocznie przekazywać daninę (czynsz) oraz płacić dziesięcinę w wysokości 2 wiardunki za 1 łan roli na rzecz kustodii przy kościele kolegiackim w Opolu. Książę zobowiązał sołtysa do wypełniania swoich obowiązków na wzór innych sołtysów. Umowę powyższą poświadczyli: Pascho de Croscina, Clemens de Cansor – rycerze, Tebilegius der Lange(?)‚ Gillerus – kupiec książęcy, Hermann z Kluczborka (prawdopodobnie kasztelan), jego teść Clemens, Culczco‚ Anthosius, Nicolaus – sołtys Deutsch Lessovic, Bratacho Wlodar z Krasiejowa.

Tak rozpoczęła się nowożytna historia Lasowic Małych. Przeprowadzone w XX w. na terenie wsi badania archeologiczne wykazały ślady bytu ludności kultury łużyckiej. A więc po ziemi, na której Volvoramus osadził Lasowice Małe, człowiek stąpał już na przełomie epok brązu i żelaza.

Prawdopodobnie Volvoramus, jako organizator wsi, został jednocześnie jej pierwszym sołtysem. Do niego to więc odnosiłby się książęcy imperatyw. W tamtych czasach głównym obowiązkiem sołtysa było sądownictwo. Sąd miejscowy był w każdej wsi.

29 sierpnia 1292 r. książę opolski Bolko I sprzedał kmieciom Adamowi i Jakubowi pochodzącym z Polonicali Lesowicz (I zapis)/Polonicalis Lessowicz (II zapis) nadmiar gruntów na południu wsi. Były to nieużytki, lasy i wrzosowiska, na których miała powstać nowa osada na prawie niemieckim. Książę nadał nabywcom prawo do dziedziczenia tej ziemi i do rozporządzania nadwyżkami wszystkich dochodów, jakie na niej wygospodarują. Książę przeznaczył sołtysowi wolne od daniny 1 łan pola i młyn, co do reszty ustalił czynsz na 60 wiader albo poków miodu rocznie. Za każdą brakującą miarę miodu należało zapłacić 1 wiardunek srebra.

W ten sposób na gruntach pierwotnie należących do Lasowic Małych powstała Chudoba. Już sama nazwa wsi wskazuje, że była to bardzo skromna osada.

Około 1295 r. sporządzono „Księgę uposażeń biskupstwa wrocławskiego”. Lasowice Małe występują w niej pod nazwą Lyssovitz polonico. Wieś uiszczała daninę (czynsz) w wysokości 4 wiader miodu rocznie.

Jeszcze raz w tym stuleciu doszukujemy się zapisu Lasowic, w dokumencie z 3 marca 1297 r. Wówczas to biskup wrocławski Jan Romka podarował kustodii przy kościele kolegiackim w Opolu część dziesięciny z trzech wsi, w tym z Chudoby juxt Lasovitz.

Na tym zamyka się katalog znanych nam informacji z końca XIII w., opisujących początki nowożytnej historii Lasowic Małych. One wymagają w pewnych aspektach dokładniejszego omówienia.

W opisie pierwszego dokumentu Lasowic Małych znalazła się wyjęta informacja o wsi Lisów w pow. lublinieckim, której recenzent reprintu, Colmar Grünhagen, błędnie przypisał regest (wyd. 1886 r.). Ten błąd długo był powielany. Konsekwentnie o Lisowie wspominają Herman Markgraf i Wilhelm J. Schulte w opisie dokumentu dotyczącego wyodrębnienia z Lasowic Małych nowej wsi Chudoby (wyd. 1889 r.). Konrad Wutke, który pod koniec XX w. odnalazł inny regest, też nie był pewny czy opisuje Lasowice Małe, czy Lisów (wyd. 1909 r.). Jako pierwszy błąd sprostował sam Grünhagen, przy okazji opisu rejestru świętopietrza (wyd. 1893 r.). Nie dość, że nie lokował już wsi w pow. lublinieckim, to jeszcze trafnie rozróżnił jedne od drugich Lasowic, o czym za chwilę będzie mowa. Poprawnie położenie Lasowic Małych zinterpretował też Walter Krause, który na podstawie powyższych zredagował wypisy do dziejów Lasowic Małych (wyd. 1934 r.). Ostatecznie, jak skomentował to Walter Kuhn, dopiero po opublikowaniu „Urbarzy dóbr zamkowych Górnego Śląska” (wyd. 1963 r.), w których – mimo błędnej daty – jest podobna treść, za to nie ma już mowy o owym Lisowie, wątpliwości wszystkich przedwojennych badaczy historii lokalnej zostały rozwiane.

Inną wątpliwość, o czym przed chwilą wspominano, stanowiło właściwe przypisanie Lasowic Polskich i Lasowic Niemieckich do dzisiejszych Lasowic Małych i Lasowic Wielkich.

Lasowice Małe, mimo iż poddane pod jurysdykcję prawa niemieckiego, ruralistycznie osadzone zostały na prawie polskim. Takie wsie powstawały bez specjalnej planowości. Były to wielodrożnice z nieregularnym układem pól (niwa). Wsie osadzone na prawie niemieckim posiadały jedną drogę (ulicówka, łańcuchówka) i regularny podział na łany. Także dzisiaj można bez trudu dostrzec, które z Lasowic odpowiadają któremu opisowi, a co za tym idzie ustalić, które z nich były Polskie, a które Niemieckie. Na ten fakt zwraca uwagę Werner Gnoth.

Wątek kontynuuje Walter Kuhn, pisząc: „Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego” udowadnia podział na łany. Zostało ono zastosowane w Lasowicach Niemieckich (Wielkich), ale też w Radawiu, Zębowicach, Dobrodzieniu, itd. Lasowice Polskie (Małe) w tym zestawieniu nie występują.

Następny argument w tej kwestii znajdujemy u Josefa J. Menzla, który pisze: Danina (czynsz) w postaci miodu jest we wioskach na prawie niemieckim sprawą podrzędnej wagi, stosuje się ją prawie że wyłącznie w osadach na prawie polskim lub niegdyś na tym prawie będących.

I tę prawidłowość potwierdza „Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego”. Danina (czynsz) w miodzie występuje tylko w Lasowicach Polskich (Małych), nie ma o niej mowy przy Lasowicach Niemieckich (Wielkich). Adam i Jakub, którzy zakładali Chudobę, przyzwyczajeni byli do prawa polskiego, dlatego w umowie z 1292 r. także uzgodnili daninę (czynsz) w miodzie.

Przy okazji powyższych rozważań warto podkreślić, jak bogata jest tradycja bartnicza w Lasowicach Małych i okolicy. O dobrym miodzie z Chudoby wiedział nawet książę Władysław Opolczyk.

Do 1300 r. w kasztelani oleskiej, przeobrażonej z czasem w odrębne powiaty: oleski i lubliniecki, założono 59 osad. Kilka z nich potem zaginęło. Najstarsze na tej liście są odnotowane w 1193 r. Zarzyska i Borki Wielkie, dalej Olesno i Lubecko (1226), Lubiniec (1270).

Grzegorz Szyniec
Krystian Wawoczny


Literatura

Codex Diplomaticus Silesiae, t. 7, cz. 3, Regesten zur schlesischen Geschichte, red. Grünhagen C., Breslau 1886, reg. 2239
ibid., reg. 2460
• Gnoth W., Chronik von Groß-Lassowitz/Oberwalden und Umgebung, Rodgau 1995
• Greiner P., Czym jest Górny Śląsk, [w:] "Podkowiański Magazyn Kulturalny" 2003, nr 40
• Grünhagen C., Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens, Breslau 1893
• Krause W., Zur Geschichte von Gross- und Klein Lassowitz, [w:] "Heimatkalender des Kreises Rosenberg" 1934
• Kuhn W., Neue Beiträge zur schlesischen Siedlungsgeschichte, Sigmaringen 1984
Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis, red. H. Markgraf, J. W. Schulte, Breslau 1889
• Menzel J. J., Die schlesischen Lokationsurkunden des 13. Jahrhunderts, Würzburg 1978
• Szaraniec L., Złoty A., Narodziny miasta Katowice, Katowice 2006
Urbarze Śląskie, t. III, red. J. Gierowski, Urbarze dóbr zamkowych Górnego Śląska z lat 1571-1640, red. R. Heck, J. Leszczyński, J. Petráň, Wrocław–Warszawa–Kraków 1963
• Wutke K., Eine bisher unbekannte Urkunde von 1292, Klein-Lassowitz, Kreis Rosenberg, betreffend, [za:] Codex Diplomaticus Silesiae, reg. 2240a, Archiwum Państwowe we Wrocławiu, [w:] "Oberschlesische Heimat" 1909, nr 5

 7987 Czytań - Drukuj
TVP3 Katowice
Chrześcijańska Telewizja Internetowa

Przedostatnia środa miesiąca godz. 17.35 | „Sola Scriptura…” - cykl programów pokazujący społeczność polskich ewangelików. Audycje poświęcone są istotnym wydarzeniom z życia Kościoła Ewangelicko–Augsburskiego. W kolejnych odcinkach cyklu przedstawione są działania kościoła oraz wyjątkowe historie ewangelików.

Kontakt
Parafia Ewangelicko-Augsburska Lasowice Wielkie
Proboszcz: Ryszard Pieron
ul. Odrodzenia 23,
46-280 Lasowice Wielkie
tel. 77 414 82 14
lasowice@luteranie.pl
pieron@escobb.com.pl
Plan Nabożeństw
SWIFT/BIC: BPKO PL PW
IBAN: PL 41 1020 3668 0000 5302 0116 9390
Zapowiedzi

Zapowiedzi


  • Konkurs filmowy – Dziedzictwo Reformacji – 500 lat Reformacji
    Konkurs fotograficzny 500 LAT REFORMACJI 2017

    Wczasy na ewangelickiej Ziemi w Jubileusz 500 Lat Reformacji

    Strony Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego
    Luteranie Diakonia CME Duszpasterze Dekada Lutra Marcin Luter Chrześcijańska Telewizja Internetowa Zwiastun WARTO
  • Diecezja katowicka
  • Blog Biskupa
  • Bratnia Pomoc im. Gustawa Adolfa
  • OrdynacjaKobiet.pl

  • Nasza strona na facebooku Kościół Ewangelicko - Augsburski Parafia Lasowice Wielkie
    Biblia w internecie
  • biblia-online.pl
  • biblia-internetowa.pl
  • biblia.info.pl

  • 2010-2017 ©

    Powered by v6.01.14 | Darthanian by | Site and contents copyright by